Miguel Abensour: Η δημοκρατία ενάντια στο κράτος

«Tο κράτος δεν είναι η τελευταία λέξη του πολιτικού, η εκπλήρωσή του. Απεναντίας, δεν είναι παρά η συστηματική του μορφή, εκείνη που καταστρέφει το όλοι έκαστοι εν ονόματι του Ενός». Ξεκινώντας από τη θέση αυτή, ο Μιγκέλ Αμπενσούρ επιδιώκει να δείξει ότι η δημοκρατία ορθώνεται ενάντια στο κράτος, ως μορφή που γεννά μια ιδιότυπη σχέση κυριαρχίας και τείνει καταστατικά να υποκαταστήσει το πράττειν του λαού. Απορρίπτοντας την εναλλακτική επιλογή ανάμεσα στην υπεράσπιση της δημοκρατίας ως αξεπέραστου πλαισίου μετριοπαθούς διακυβέρνησης και στην απόρριψή της ως επιφαινομένου του καπιταλισμού, ο συγγραφέας προτείνει να σκεφτούμε την «εξεγειρόμενη δημοκρατία» ως πολιτική θέσμιση της κοινωνίας που αρνείται τις σχέσεις κυριαρχίας και αποσκοπεί στην εγκαθίδρυση ενός μη εξαναγκαστικού, εξισωτικού πολιτικού δεσμού. Στο εγχείρημά του αυτό, έχει ως αρωγό τον Μαρξ της Κριτικής της εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου όπως και των κειμένων για την Παρισινή Κομμούνα, τον οποίο διαβάζει ως στοχαστή της χειραφέτησης που ποτέ δεν έπαψε να αναμετριέται με το αίνιγμα της νεωτερικής προσταγής της αυτονομίας, αίνιγμα που παραμένει ζωντανό «στις κοινωνίες μας που είναι κοινωνίες κυριαρχίας και εκμετάλλευσης.

Miguel Abensour
Η δημοκρατία ενάντια στο κράτος: Ο Μαρξ και η μακιαβελική στιγμή
Μετάφραση-Eισαγωγή: Βίκυ Ιακώβου

Μιγκέλ Αμπενσούρ, Ο Λα Μποεσί, προφήτης της ελευθερίας

Είναι λοιπόν οι ίδιοι οι λαοί που εγκαταλείπουν τον εαυτό τους ή, καλύτερα, που τον αφήνουν να κατατρώγεται, γιατί αν έπαυαν να είναι υπόδουλοι, θα μπορούσαν να απαλλαγούν. Ο λαός είναι αυτός που υποδουλώνει τον εαυτό του, που σκύβει το κεφάλι, που, έχοντας την επιλογή να είναι δούλος ή ελεύθερος, αφήνει την ελευθερία, μπαίνει στον ζυγό και συγκατανεύει στη δυστυχία του ή, καλύτερα, την επιδιώκει.

Ετιέν ντε Λα Μποεσί

Με τη σκανδαλώδη υπόθεση που προτείνει στον Λόγο περί εθελοδουλείας, ο Λα Μποεσί πραγματοποιεί τον 16ο αιώνα μια ρήξη --επιστημολογική, φιλοσοφική, αλλά και πολιτική-- που μετασχηματίζει τα δεδομένα της κλασικής θεωρίας της κυριαρχίας όπως και το ίδιο το πολιτικό ερώτημα. Μετατοπίζοντας το βλέμμα από τους κυρίαρχους στους κυριαρχούμενους, προσπαθεί να φέρει στο φως τις πολλαπλές οδούς μέσω των οποίων οι κυριαρχούμενοι συμμετέχουν ενεργά στην ίδια τους την υποδούλωση. Επιφέρει έτσι μια αλλαγή παραδείγματος στον τρόπο που γίνεται αντιληπτό το ανθρώπινο στο πολιτικό πεδίο, αλλαγή η οποία, μακριά από το να συμβάλλει σε μια ελευθεροκτόνα προσέγγιση, διανοίγει νέες δυνατότητες στην υπόθεση της ανθρώπινης χειραφέτησης.

Ο Μιγκέλ Αμπενσούρ εμβαθύνει στην υπόθεση της εθελοδουλείας με στόχο να αναδείξει την καλή της χρήση, στόχο που είχε και ο ίδιος ο Λα Μποεσί αποτελώντας έναν σύγχρονο προφήτη της ελευθερίας.

Ο Μιγκέλ Αμπενσούρ είναι ομότιμος καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο Paris Diderot. Μεταξύ των κυριότερων βιβλίων του συγκαταλέγονται τα εξής: La démocratie contre LʼEtat: Marx et le moment machiavélien (PUF 1997, Le Félin, 2004) [Υπό έκδοση από τις εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες], Lʼutopie de Thomas More à Walter Benjamin (Sens & Tonka, 2000), Hannah Arendt contre la philosophie politique? (Sens & Tonka, 2006), Pour une philosophie politique critique (Sens & Tonka, 2009), Lʼhomme est une animal utopique (Les Editions de la Nuit, 2010).